ĐIỂM MỚI CỦA LUẬT TIẾP CẬN THÔNG TIN NĂM 2026

Một số điểm mới đáng chú ý của Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 như sau:

1. Mở rộng chủ thể và xác định rõ phạm vi chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin

Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 mở rộng phạm vi chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin. Theo Điều 10 của Luật Tiếp cận thông tin năm 2026, cùng với các cơ quan nhà nước, các đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu cũng có trách nhiệm cung cấp thông tin theo quy định của pháp luật.

Luật đồng thời quy định rõ hơn phạm vi và trách nhiệm cung cấp thông tin của chính quyền địa phương, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau sắp xếp. Theo đó, UBND cấp xã tập trung cung cấp thông tin do mình tạo ra; việc cung cấp thông tin do cơ quan khác tạo ra được thực hiện trong các trường hợp pháp luật quy định. UBND cấp tỉnh và UBND cấp xã chủ động xác định đầu mối cung cấp thông tin phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương. 

Quy định này góp phần làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, hạn chế tình trạng chuyển giao hoặc đùn đẩy trách nhiệm trong việc cung cấp thông tin cho công dân.

2. Mở rộng phạm vi thông tin phải được công khai

Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 quy định cụ thể hơn các nhóm thông tin phải được công khai nhằm đáp ứng yêu cầu minh bạch trong quản lý nhà nước và phục vụ tốt hơn nhu cầu tiếp cận thông tin của người dân, doanh nghiệp. Bên cạnh các nội dung kế thừa từ Luật năm 2016, Điều 17 bổ sung nhiều nhóm thông tin quan trọng như: thông tin xử phạt vi phạm hành chính trong các lĩnh vực an toàn thực phẩm, chất lượng sản phẩm, hàng hóa, dược, lao động, sản xuất, buôn bán hàng giả gây hậu quả lớn hoặc ảnh hưởng xấu đến dư luận xã hội; kết luận kiểm định, đánh giá chất lượng nhà chung cư, kế hoạch cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư; thông tin về cơ sở giáo dục, tình hình thu, chi tài chính, kế hoạch và kết quả hoạt động của các cơ sở giáo dục; giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh; các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh vi phạm pháp luật về y tế và nhiều thông tin khác gắn trực tiếp với đời sống Nhân dân.

3. Hoàn thiện quy định về thông tin công dân được tiếp cận và không được tiếp cận

Luật tiếp tục phân định rõ thông tin công dân được tiếp cận, thông tin được tiếp cận có điều kiện và thông tin không được tiếp cận, bảo đảm hài hòa giữa quyền tiếp cận thông tin của công dân với yêu cầu bảo vệ bí mật nhà nước, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Theo Điều 15 Luật Tiếp cận thông tin năm 2026, có 6 nhóm thông tin công dân không được tiếp cận, gồm: 

- Thông tin thuộc bí mật nhà nước theo quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước.

- Thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình theo quy định của pháp luật dân sự và dữ liệu cá nhân theo quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, trừ trường hợp được cá nhân/gia đình đồng ý.

- Bí mật kinh doanh theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ, trừ trường hợp chủ sở hữu bí mật kinh doanh đó đồng ý.

- Thông tin mà nếu cung cấp sẽ gây nguy hại đến lợi ích của Nhà nước, ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh quốc gia, đối ngoại, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng, gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp hoặc tài sản của cơ quan, tổ chức hoặc người khác.

- Thông tin thuộc bí mật công tác do cơ quan, đơn vị xác định theo quy định của pháp luật.

- Thông tin về cuộc họp nội bộ của cơ quan, đơn vị; tài liệu do cơ quan, đơn vị soạn thảo cho công việc nội bộ.

Các quy định này nhằm bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân được thực hiện đúng pháp luật, đồng thời bảo vệ những lợi ích chính đáng của Nhà nước, tổ chức và cá nhân.

4. Đa dạng hóa hình thức công khai, cung cấp thông tin và đẩy mạnh chuyển đổi số

Một điểm mới quan trọng khác của Luật là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động công khai, cung cấp thông tin. Điều 3 quy định một trong các nguyên tắc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin: “Việc cung cấp thông tin phải đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, tăng cường cung cấp thông tin trên môi trường số; bảo đảm việc cung cấp thông tin kịp thời, minh bạch, thuận lợi cho công dân.” Việc đa dạng hóa các hình thức công khai, cung cấp thông tin không chỉ tạo điều kiện để người dân tiếp cận thông tin nhanh chóng, thuận tiện mà còn góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và phục vụ. 

Các biện pháp bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và trình tự, thủ tục cung cấp thông tin theo yêu cầu, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho việc triển khai thống nhất trên phạm vi cả nước được quy định chi tiết tại Nghị định số 337/2026/NĐ-CP ngày 26/8/2026 của Chính phủ, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/9/2026.

5. Quy định các hành vi bị nghiêm cấm

Điều 5 Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 quy định 6 nhóm hành vi bị nghiêm cấm như sau:

- Cố ý cung cấp thông tin sai lệch, không đầy đủ, trì hoãn cung cấp thông tin;

- Cung cấp, sử dụng thông tin để chống lại Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, phá hoại chính sách đoàn kết, xúc phạm tín ngưỡng, tôn giáo, kỳ thị, chia rẽ dân tộc, kích động bạo lực, gây ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh quốc gia, đối ngoại, trật tự, an toàn xã hội.

- Cung cấp, sử dụng thông tin nhằm xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín, gây kỳ thị về giới, gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản, xâm phạm các quyền và lợi ích hợp pháp khác của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

- Cản trở, đe dọa, trù dập người yêu cầu, người cung cấp thông tin; cản trở hoạt động cung cấp thông tin.

- Phát tán, mua bán trái pháp luật hoặc cố ý làm lộ thông tin được cung cấp liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, dữ liệu cá nhân, bí mật gia đình, bí mật kinh doanh theo quy định tại Điều 16 của Luật này.

- Lợi dụng việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, gây cản trở đến hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức.

Việc Quốc hội thông qua Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 là bước hoàn thiện quan trọng trong cơ chế bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường tính công khai, minh bạch, thúc đẩy chuyển đổi số và xây dựng nền hành chính hiện đại, phục vụ Nhân dân. Đồng thời, mỗi người dân cần chủ động tìm hiểu, thực hiện quyền tiếp cận thông tin đúng quy định của pháp luật; đồng thời sử dụng thông tin có trách nhiệm, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân, góp phần xây dựng xã hội công khai, minh bạch và thượng tôn pháp luật.