ĐIỂM MỚI CỦA LUẬT HÒA GIẢI Ở CƠ SỞ NĂM 2026

Xin giới thiệu một số điểm mới nổi bật của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026.

1. Hoàn thiện quy định về hòa giải viên

Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ hòa giải viên thông qua quy định cụ thể tiêu chuẩn của hòa giải viên tại Điều 8: Là công dân Việt Nam cư trú tại cơ sở; Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ; Có phẩm chất đạo đức tốt, có uy tín trong cộng đồng dân cư; Có khả năng thuyết phục, vận động Nhân dân; có hiểu biết pháp luật; Không trong thời hạn xử lý kỷ luật, thi hành quyết định xử lý kỷ luật; không trong thời gian bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đang chấp hành án hình sự hoặc chưa được xóa án tích.

Đây là những người gần dân, hiểu địa bàn, nắm được hoàn cảnh và có khả năng giúp các bên bình tĩnh tìm tiếng nói chung. Đồng thời, Luật cũng bổ sung quy định về chỉ định hòa giải viên trong một số trường hợp phù hợp nhưng phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn của hòa giải viên. 

2. Củng cố quyền và nghĩa vụ của hòa giải viên

Hòa giải viên được quy định cụ thể hơn về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm trong quá trình hòa giải. Qua đó, hoạt động hòa giải tranh chấp tại cơ sở được thực hiện đúng nguyên tắc, khách quan, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của các bên.

Đặc biệt, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 cho phép hòa giải viên đề nghị UBND cấp xã hoặc Công an cấp xã bảo đảm an ninh, trật tự khi tiến hành hòa giải. Quyền này được thực hiện khi hòa giải viên nhận thấy mâu thuẫn, tranh chấp hoặc vi phạm pháp luật có thể dẫn đến hành vi bạo lực gây ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng của hòa giải viên, các bên và những người khác tham gia hòa giải hoặc gây mất trật tự công cộng.

Nếu trực tiếp đề nghị UBND hoặc Công an cấp xã hỗ trợ, hòa giải viên phải kịp thời thông báo cho Tổ trưởng tổ hòa giải. Theo khoản 4 Điều 13, hòa giải viên còn phải phối hợp thực hiện biện pháp phòng ngừa nguy cơ bạo lực, mất trật tự.

3. Mở rộng sự tham gia của người có uy tín, người có chuyên môn

Luật bổ sung quy định về người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở. Tùy từng vụ việc, có thể mời người am hiểu pháp luật, người có uy tín trong cộng đồng hoặc người có kinh nghiệm phù hợp để hỗ trợ hòa giải.

Các điều 19, 20 và 21 Luật Hòa giải ở cơ sở 2026 quy định người được mời tham gia hòa giải có thể là già làng, trưởng bản, chức sắc, chức việc tôn giáo; người có uy tín; người biết rõ vụ việc; người có trình độ pháp lý, kinh nghiệm, kiến thức chuyên môn, xã hội hoặc đại diện cơ quan, tổ chức liên quan.

Theo khoản 2 Điều 19, người được mời có thể tư vấn, hỗ trợ hòa giải viên hoặc trực tiếp cùng hòa giải viên tham gia hòa giải. Việc trực tiếp tham gia phải được các bên đồng ý hoặc thống nhất mời và người được mời không thay thế vai trò chủ trì của hòa giải viên.

Khoản 2 Điều 20 quy định người trực tiếp tham gia hòa giải được hưởng thù lao theo vụ việc; được hỗ trợ, tạo điều kiện khắc phục hậu quả nếu gặp tai nạn hoặc rủi ro ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng.

4. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số

Công tác hòa giải ở cơ sở từng bước ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, góp phần nâng cao hiệu quả trao đổi, lưu trữ thông tin và hỗ trợ hòa giải phù hợp với điều kiện thực tế.

Áp dụng phương thức trực tuyến để bầu hòa giải viên. Điều 9 quy định việc tổ chức bầu hòa giải viên tại thôn, tổ dân phố hoặc tại từng cụm dân cư bằng một hoặc kết hợp một số hình thức sau: Biểu quyết công khai hoặc bỏ phiếu kín tại cuộc họp đại diện các hộ gia đình; Phát phiếu lấy ý kiến đại diện các hộ gia đình; Biểu quyết trực tuyến. Điều 17 quy định việc bầu Tổ trưởng tổ hòa giải được thực hiện dưới sự chủ trì của Trưởng ban công tác Mặt trận bằng một hoặc kết hợp một số hình thức sau: Biểu quyết công khai hoặc bỏ phiếu kín tại cuộc họp; Biểu quyết trực tuyến.

Hòa giải được tiến hành bằng hình thức trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp trực tiếp và trực tuyến. Tùy thuộc vào vụ, việc cụ thể, trên cơ sở đạo đức xã hội, phong tục, tập quán tốt đẹp của Nhân dân và quy định của pháp luật, hòa giải viên áp dụng các biện pháp thích hợp nhằm giúp các bên hiểu rõ về quyền lợi, trách nhiệm của mỗi bên trong vụ, việc để các bên thỏa thuận việc giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp và tự nguyện thực hiện thỏa thuận.

Kết quả hòa giải có thể được thể hiện bằng lời nói, văn bản hoặc hành vi cụ thể. Thông điệp dữ liệu đáp ứng pháp luật về giao dịch điện tử được coi là văn bản. Như vậy, Luật đã mở rộng thêm hình thức thể hiện kết quả hòa giải, góp phần tạo điều kiện thúc đẩy ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong hoạt động hòa giải.

5. Ghi nhận quyền đồng ý, từ chối, yêu cầu tạm dừng hoặc chấm dứt hòa giải của các bên

Theo quy định tại Điều 23 Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026, việc thuộc phạm vi hòa giải ở cơ sở được hòa giải viên tiến hành hòa giải khi có sự đồng ý của các bên và thuộc một trong các căn cứ sau: Một bên hoặc các bên yêu cầu hòa giải;  Hòa giải viên chủ động đề xuất hòa giải khi chứng kiến hoặc biết vụ, việc; Theo đề nghị của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Như vậy, sự đồng ý của các bên là căn cứ tiên quyết xác định vụ, việc có đủ điều kiện tiến hành hòa giải hay không.

6. Bảo mật thông tin trong quá trình hòa giải

Điều 5 Luật Hòa giải ở cơ sở 2026 quy định cụ thể về bảo mật thông tin trong hòa giải: “Trong quá trình hòa giải chỉ được ghi chép để phục vụ cho việc hòa giải và phải bảo mật nội dung đã ghi chép, không được ghi âm, ghi hình, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định khác”.

Như vậy, việc ghi âm, ghi hình không được thực hiện, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định khác. Thông tin phải bảo mật gồm bí mật nhà nước; thông tin về đời sống riêng tư; bí mật cá nhân, bí mật gia đình; bí mật kinh doanh của các bên và thông tin khác theo quy định. Trách nhiệm bảo mật áp dụng đối với hòa giải viên, các bên, người được mời tham gia, người phiên dịch và cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan.

Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2026 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027. Mỗi người dân hãy cùng tìm hiểu, ủng hộ và tham gia hoạt động hòa giải, bởi một lời khuyên đúng lúc có thể giúp hàn gắn mâu thuẫn, giữ gìn tình làng nghĩa xóm và xây dựng cộng đồng ngày càng văn minh, thân thiện. 

Văn phòng HĐND và UBND phường Trần Hưng Đạo